Fęrsluflokkur: Heimspeki

Aš fęra til markstangirnar

Viš sjįum stundum žess merki aš atburšir sem įšur töldust ofurvenjulegir, fį skyndilega neikvętt gildismat ķ samfélagslegri umręšu.

Ég get nefnt sem dęmi kirkjuheimsóknir skólabarna, sem įšur töldust vera hluti af ašventunni og reglubundnu skólastarfi. Skyndilega fékk žessi atburšur gildismat sem engum hefši įšur óraš fyrir. Talaš var um „alvarlega trśarinnrętingu ungra barna sem ekki höfšu forsendur til aš móta sér sķna sjįlfstęšu skošun į žessu stigi“, „heilažvott“ og „varanlegan skaša“.

Žetta er aušvitaš bara bull og ef žessir öfga-stimplar eru teknir nišur og horft er hlutlaust į atburšinn, žį er hann nįkvęmlega eins og hann var fyrir tveimur įratugum, įšur en fįmennur hópur notaši veraldarvefinn til žess aš dreifa ranghugmyndum um hann. Žetta eru bara skólakrakkar, sem fara ķ kirkju meš kennaranum sķnum til žess aš fylgjast meš helgiathöfn. Hvorki meira né minna.

Nżjasta tķska ķ dag er aš gera umskurš drengja eins tortryggilegan og mögulegt er, og žį er sömu mešulum beitt og įšur, ž.e. markstangirnar eru fęršar til ķ žeim tilgangi aš fį fleiri fylgjendur aš baki mįlstašnum. Ašgeršin sem framkvęmd er į sveinbörnum af trśarlegum įstęšum į aldrinum 0 – 8 įra hefur fengiš gildismatiš „limlesting“. En hvaš er limlesting ?

Limlesting eru miklar lķkamsmeišingar, og sį sem er limlestur er einhver sem hlotiš hefur mikinn lķkamlegan skaša, įverka eftir slys, eša beinbrot. Ekkert af žessu getur įtt viš um umskurš drengja, svo mikiš er vķst.

Umskuršur karlkynskynfęra er žegar fjarlęgšur er lķtill hśšflipi af getnašarlim, ķ langflestum tilfellum er limurinn jafn góšur į eftir, enda sżnir nżleg könnun frį BNA aš 90 % įnęgja meš ašgeršina er mešal žeirra sem hafa veriš umskornir.

Frumvarpiš sem nś er til umręšu į Alžingi Ķslendinga er ętlaš aš breyta texta ķ lögum, sem įšur giltu eingöngu um stślkur, en nś er ętlunin aš žau gildi almennt um börn. Refsiramminn viš limlestingu stślknakynfęra er 6 įra fangelsi, sem er réttmętt – og afskaplega fįir žręta fyrir žaš, žvķ afleišingar slķkrar ašgeršar hafa ķ öllum tilfellum alvarlegan skaša ķ för meš sér fyrir stślkubarniš.

Žetta į hins vegar ekki viš um umskurš drengja en slķk ašgerš getur ķ sumum tilfellum haft jįkvęš įhrif ķ för meš sér, žar sem um forhśšaržrengsli er aš ręša, eša ef bandiš sem tengir rešurhöfušiš viš forhśšina er of stutt.

Žaš sem er alvarlegast viš frumvarpiš, er aš ef žaš veršur aš lögum, žį gefur žaš öfgafólki tilefni til aš kalla žį sem kjósa aš umskera sveinbörnin sķn af trśarlegum įstęšum, glępamenn. En algengni umskuršar karlkynskynfęra ķ Miš-Austurlöndum og Afrķku er 80 – 100 %. Samžykki frumvarpsins myndi senda śt žau skilaboš aš löggjafinn į Ķslandi teldi allt žetta fólk vera ķ hópi glępamanna.

Žeir sem eru fylgjandi frumvarpinu ęttu aš hafa žaš ķ huga, aš žaš nęr einnig til ašgerša utan landsteinanna.

Hér ķ athugasemd viš sķšustu fęrslu, var ég sakašur um lķtilmannlega hegšun, aš ętla flestum žeim sem fylgjandi eru frumvarpinu annarlegar hvatir. Mér žykir žaš heyra til smįatriša mišaš viš žau skilaboš sem frumvarpiš sendir śt til heimsbyggšarinnar.


Meš eša į móti umskurši

Umręšan um umskurš fer oft į furšulega staši, en žaš sem hśn snżst ķ raun um er frumvarpiš sjįlft, framsetningu žess og greinargeršina sem meš žvķ fylgir.

Žaš eru afskaplega fįir Ķslendingar fylgjandi žvķ aš sveinbörn skuli umskorin, en fólk sem er andsnśiš frumvarpinu er ķtrekaš sett ķ žį stöšu aš verja sjįlfan verknašinn. Žannig er umręšuhefšin į Ķslandi.

Žeir sem eru fylgjandi frumvarpinu bśa flestir aš einhverskonar annarlegum hvötum. Žeir żmist fyrirlķta menningarsiši framandi žjóša, eša bśa yfir einhverskonar yfirburšar-komplexum į sviši sišferšis. Sišgęši žeirra er žannig, samkvęmt žeim sjįlfum, aš žaš bśi yfir einhverskonar yfirburšum, vegna uppruna žeirra og félagsmótunnar, ķ upplżstu vestręnu nśtķmasamfélagi.

Ég hef tekiš eftir žvķ aš žeir sem hafa haft tilhneigingu til aš jašarsetja mśslķma og gyšinga, eru įberandi ķ žeirri umręšu sem nś er ķ gangi, og falla ķ fašm meš trślausum vķsindahyggjusinnum ķ barįttu sinni meš frumvarpinu, og žeim refsiramma sem žvķ fylgir.

Mįlflutningurinn er į žį leiš aš nśmer eitt, tvö og žrjś sé aš vernda börnin, vegna žess aš umskuršur sveinbarna sé svo hręšileg ašgerš. Žvķ er haldiš fram ķ einhverskonar blindu hatri, aš ašgeršin sé jafn slęm ķ tilfelli stślkna og drengja, sem er alrangt. Stašreyndin er sś aš žessar ašgeršir sem framkvęmdar eru į stślkum er aš öllu leiti slęmar, žęr hafa engar jįkvęšar afleišingar ķ för meš sér, mešan ašgerš į strįkum getur ķ sumum tilfellum veriš til bóta ķ framtķšinni, t.d. ef um forhśšaržrengsli er aš ręša, eša aš bandiš sem tengir forhśšina viš rešurhöfušiš er of stutt. Nżleg könnun sem gerš var ķ BNA segir aš 90 % žeirra karlmanna sem hafa veriš umskornir séu įnęgšir meš ašgeršina.

Sturlašasti mįlflutningur stušningsmanna frumvarpsins er aš žeir sem séu žvķ andvķgir séu žį einnig hlynntir misžyrmingum į börnum, limlestingum og jafnvel barnanķš. Žessi mįlflutningur er til žess fallinn aš slį vopnin śr höndum andstęšinga frumvarpsins – og bśa til nżja mįlhefš ķ tengslum viš umskurš. Hér er žįttur fjölmišla įberandi, sem hafa tekiš stöšu meš frumvarpinu ķ žeirri von aš auka vinsęldir sķnar, fį fleiri „like“ į fréttirnar og vera réttu megin ķ sišferšisstiganum.

Žeir sem hafa stundaš jašarsetningu į mśslķmum og gyšingum eru fylgjandi frumvarpinu, og žaš kemur ekkert į  óvart. En hinir trślausir vķsindahyggjusinnar hafa hins vegar almennt talaš jįkvętt um žessa trśarhópa, og veriš žvķ fylgjandi aš žeir flyttust hingaš bśferlum.

Sjónarmiš žeirra trślausu, er aš fólk frį öšrum menningarsamfélögum, geti bara breytt sķnum rótgrónu hefšum viš flutning sinn hingaš, tekiš upp hefšir og venjur sem eru algild ķ skilningi sišferšisvišmiša samkvęmt žeim sjįlfum. En žetta er barnaleg nįlgun žvķ fólk frį žeim žjóšum sem umskuršur sveinbarna er hvaš algengastur, mun aldrei breyta sķnum venjum, žaš mun finna leišir, žrįtt fyrir aš eiga žaš į hęttu aš gerast brotlegt viš almenn hegningarlög, og žaš er einmitt vegna žess aš žau verša órökrétt ķ žessu tilfelli.

Frumvarpiš er stórgallaš vegna žess aš a) ašgeršir į stślkum og drengjum eru settar aš jöfnu meš refsirammanum, b) greinageršin meš žvķ inniheldur ranga oršnotkun, žar sem umskuršur drengja er sagšur vera limlesting og lķkamsįrįs, sem hann er ķ langflestum tilfellum ekki og c) žaš eru žegar til lagavišmiš sem taka į žessu mįli, og gera frumvarpiš ķ raun óžarft og žį vķsa ég ķ 27 grein laga um réttindi sjśklinga žar sem sagt er aš hlķfa beri börnum viš ónaušsynlegum ašgeršum.

Žetta sķšast nefnda er einmitt sterk vķsbending um aš į bak viš frumvarpiš bśi annarlegar hvatir.


Frumspekileg nįttśruhyggja

Frumspekileg Nįttśruhyggja getur veriš spaugileg. Hśn lżsir žeirri skošun aš "efnisheimurinn sé allt sem sé til og ekkert sé til utan hans." Žetta er eins og aš bśa ķ kassa žar sem allt sem gerist innan kassans į sér orsök frį einhverju sem er innan hans - enda er ekkert utan viš kassann.

Žróunarkenningin, rannsóknir sem byggjast į henni, fylgja einhverju sem nefnt hefur veriš Ašferšafręšileg nįttśruhyggja. Hśn er samt eiginlega alveg eins, nema hśn tekur ekki afstöšu til žess hvort til sé einhverskonar guš. Ef frumspekileg nįttśruhyggja er sönn žį er mašurinn ašeins afurš tilviljunarkenndrar og hugsunarlausrar žróunar sem er įn markmišs og stefnu.

Allt er brennt žessu marki - heili okkar og hugsun - žvķ vęri ekki meš nokkru móti hęgt aš segja aš viš gętum įtt tilkall til žess aš hafa réttan skilning į tilveru okkar, hugmyndin um nįttśruhyggju er ekki undanskilin frį žvķ - og grefur žvķ undan žeirri skynsemi sem hśn gerir sjįlf kröfu um aš vera!

Žetta er eitthvaš sem vert er aš hugleiša.


Til sjįlftöku-aušmanna

"Žaš eruš žér, sem hafiš etiš upp vķngaršinn. Ręndir fjįrmunir fįtęklinganna eru ķ hśsum yšar. Hvernig getiš žér fengiš af yšur aš fótum troša lżš minn og merja sundur andlit hinna snaušu," - segir hinn alvaldi, Drottinn allsherjar. - Jesaja 3: 14 - 15

Laun syndarinnar er dauši

Hlustiš į, žér aušmenn, grįtiš og kveiniš yfir žeim bįgindum, sem yfir yšur munu koma. Aušur yšar er oršinn fśinn og klęši yšar eru oršin möletin, gull yšar og silfur er oršiš ryšbrunniš og ryšiš į žvķ mun verša yšur til vitnis og eta hold yšar eins og eldur. Žér hafiš fjįrsjóšum safnaš į sķšustu dögunum. Launin hrópa, žau sem žér hafiš haft af verkamönnunum, sem slógu lönd yšar, og köll kornskuršarmannanna eru komin til eyrna Drottins hersveitanna. Žér hafiš lifaš ķ sęllķfi į jöršinni og ķ óhófi. Žér hafiš ališ hjörtu yšar į slįtrunardegi. Žér hafiš sakfellt og drepiš hinn réttlįta. Hann veitir yšur ekki višnįm. - Jakobsbréfiš 5: 1-6


Róttęka illska og illvirki

Róttęk illska sękir ekki eingöngu tilvist sķna ķ žörf fyrir aš višhalda įkvešnu hugmyndakerfi, heldur fremur ķ hugmynd eins og t.d. žį aš gera einstaklinga ónaušsynlega eša óvirka.

Hęgt er aš fęra rök fyrir žvķ aš fįfengileg illska sé sprottinn af žeirri róttęku žar sem žegnar samfélagsins eru knśnir til illsku gegn öšrum ķ višleitni sinni til aš višhalda hugmyndakerfinu sjįlfu. Róttęk- og fįfengileg illska eru žvķ vélarafl hugmyndakerfisins og žegnarnir eru tannhjólin.

Žegnarnir framkvęma fįfengilega illsku sem er byggš į žeirri róttęku en fįfengileg illska er žegar žegnarnir trśa aš įkvešin hugmynd eša kerfi hugmynda eigi rétt į sér įn žess aš reynsla eša žekking bśi žar endilega aš baki. Einhverskonar tilfinning eša sannfęring er nóg.

Hugmyndir eša kerfi hugmynda geta veriš vęg eša skašleg og er gildismat žeirra birtingamynd illvirkja eša framkvęmd fįfengilegrar illsku.

Sannfęring til illvirkja, eša framkvęmd fįfengilegrar illsku, er žó hįš sjįlfdęmi - róttęk illska sękir einnig tilvist sķna žangaš enda žarf tannhjóliš aš knżja vélarafliš įfram. Fįfengileg illska er žvķ ekki ašeins sprottin af žeirri róttęku, heldur er fįfengileg illska forsendan fyrir lķfi hennar.

Viš tökum ekki dęmi aš sinni.


Rökvilla Nietzsche

Žżski heimspekingurinn Friedrick Nietzsche reyndi aš fęra rök fyrir žvķ aš gildismetandi nįttśra mannsins réttlęti sig sjįlfkrafa. Nietzsche setti fram róttęka kenningu sem einhver gęti kallaš "hina fögru heimsmynd" en ķ hina fögru heimsmynd, aš mašurinn geti veriš sjįlfstęšur grunnur fyrir gildismat, vantar eitthvaš sem nefnt hefur veriš "tilgangur". Žannig stöndum viš uppi meš gildi sem eru markmišalaus ķ sjįlfu sér og lķf sem hefur engan rökfręšilegan grunn til žess aš geta talist mikilvęgt. Gagnvart žessari stašreynd var Nietzshe berskjaldašur !

Žaš mį vera aš hann hafi fęrt fyrir žvķ góš rök aš allt gildismat eigi sér upptök innan hinnar efnislegu mannveru en honum mistókst aš gefa okkur įstęšu til žess aš halda aš žessi sķtślkandi nįttśra eigi einhvern rétt į sér.


Epikśrismi ķ trśarbrögšum

Ķ samręšum mķnum viš trśleysingja į blogginu verš ég oftar en ekki var viš žį tilhneigingu višmęlenda minna til žess aš gera guš eša guši aš efnislegum mannverum. Nś er žetta ķ sjįlfu sér ekki svo gališ višhorf ef viškomandi hafnar öllum gušum og yfirnįttśrulegum fyrirbęrum, ž.e. ef žaš er žį til "einhver" guš ķ huga viškomandi žį vęri hann efnislegur og žvķ ašeins mašur. En er hér um upplżsta og vel menntaša afstöšu aš ręša? Vęri hęgt aš segja aš viškomandi hafi reynt sitt til žess aš skilja grundvöll višmęlanda sķns? Nś vęri hęgt aš segja aš ég sé sekur um žaš sama, ž.e. aš hafa ekki reynt aš skilja grundvöll višmęlanda mķns sem er trślaus. En žar sem ég var trślaus žį er svo ekki. Mér finnst, hins vegar, eins og višmęlendur mķnir séu žaš einmitt ekki (trślausir), sannfęring žeirra er svo sterk aš žeir geta ekki skiliš hugtakiš "guš".

Žessir ašilar nota žaš gjarnan gegn trśušu fólki aš heimsmynd žeirra sé byggš į 3000 įra gömlum bronsaldartextum og žvķ varla marktęk. En hvaš er gamalt og hvaš er nżtt? Er žaš sem er gamalt verra en žaš sem er nżtt? Ég ętla mér ekki aš rįšast ķ aš reyna aš svara žessu, heldur fremur aš reyna aš įtta mig į žeirri heimsmynd sem fullyršingar sem žessar eru byggšar į.

Stašhęfingin: Efnisheimurinn er allt sem er til og ekkert er til fyrir utan hann er langt ķ frį nż af nįlinni. Hśn telst til frumspekilegrar nįttśruhyggju sem er aldagömul. Ekki er uppruni hennar aš fullu ljós en ljóst er aš upphaf hennar mį rekja til Grķsku heimspekinganna Thales og Anaxagoras. Margir rugla frumspekilegri nįttśruhyggju viš ašferšafręšilega nįttśruhyggju og telja sig žar meš vera komnir ķ "liš meš vķsindunum" sem er alrangt žvķ žaš er skżr munur į žessum stefnum. Ašferšafręšileg nįttśruhyggja felur ķ sér žį skošun aš af einhverju sökum sé einungis hęgt aš rannsaka heim nįttśrunnar, hvort sem til séu yfirnįttśrulegir hlutir eša ekki. Skošunin tekur s.s. ekki afstöšu til yfirnįttśrulegra hluta, ólķkt frumspekilegri nįttśruhyggju.

Stašhęfingin: Efnisheimurinn er allt sem er til og ekkert er til fyrir utan hann er ekki byggš į neinu nema trś og žeir sem trśa henni eru trśašir į stašhęfinguna og reyna allt til aš sannfęra sjįlfan sig og ašra um įgęti hennar. Ķ staš tilbeišslu, kemur forvitni, og žvķ er hér um eina tegund af trśarbrögšum aš ręša. Žessi trśarbrögš geta veriš, eins og önnur trśarbrögš, herskį og geta andstęšingar žeirra oft fengiš į baukinn ef trśmönnum žessum finnst aš sér vegiš.

En nś aš efni fęrslunnar, Epikśrismi ķ trśarbrögšum. Sś tilhneiging aš gera guši aš efnislegum mönnum er nefninlega heldur ekki nż af nįlinni. Epikśrismi er nefninlega efnishyggja og samkvęmt kenningum hennar er allt sem til er efnislegt. Aš žessu leiti er Epikśrismi ekki ólķkur frumspekilegri nįttśruhyggju. Samkvęmt Epikśrisma eru guširnir efnislegir og forgengilegir eins og daušlegir menn. Epikśrismi lķkt og frumspekileg nįttśruhyggja er byggš į fornri grķskri heimspeki. Žaš kemur mér ekki į óvart aš nśtķma gušleysingjar skuli hengja sig į fręši sem žessi, sérstaklega ķ ljósi žess aš žeirra haldreipi er aš sannfęrast endanlega um rökleysuna um tilvist gušs eša guša. En hvaš getur Epikśrismi bošiš nśtķma gušleysingjum?  Hér į eftir kemur svariš viš žvķ, ž.e. žversögn Epikśrosar:

Ef guš er viljugur aš stöšva illsku, en getur žaš ekki, žį er hann ekki almįttugur. Ef hann getur, en vill žaš ekki, žį er hann vondur. Ef hann bęši getur og vill, hvašan kemur žį illskan? Ef hann hvorki getur né vill, hvers vegna į žį aš kalla hann guš? 

Nś vęri freistandi aš reyna aš svara hverri fullyršingu fyrir sig og lenda svo ķ óhjįkvęmilegum vandręšum meš óhjįkvęmilegar mótsagnir. Ķ staš žess vęri rétt aš skilgreina hugtök ķ žversögnunum og žį er ég aš tala um hugtök eins og illsku, vilja og getu. Byrjum į illskunni. Hvaš er illska? Hefši illska einhverja merkingu fyrir almįttugan skapara himins og jaršar? Illska er afstętt hugtak, meira aš segja fyrir okkar takmörkušu mannlegu hugsun. Illska fęr ašeins merkingu ķ samhengi viš mannlega hegšun og sišferšilegt gildismat mannsins. En ef guš er ašeins mašur er žį ekki žversögnin skotheld? Jś, en trśir fólk į guši sem eru "bara" menn? Ef žaš vęri rétt, žį hefši Epikśrismi vinningin hér - sem er ekki raunin.

En hvaš er vilji? Ašeins žeim sem hefur kost į aš velja er hęgt aš gera įbyrgan fyrir gjöršum sķnum og vali į góšu eša illu. En hver hefur kost į žvķ aš velja? Er žaš ekki einmitt mašurinn? Er žaš einhver annar? Guš žarf ekki aš velja, hann stendur ofar sköpun sinni og ofar mannlegu mati og skilningi, a.m.k. sį guš sem ég trśi į. Hvaš er geta? Almįttugur guš getur allt, en vilji hans er til ķ sjįlfu sér, hann breytist ekki, hann er ekki ósamkvęmur sjįlfum sér. Afleišingin af žvķ sem viš skynjum sem žaš "illa" er óhlżšni mannsins viš Guš og bošorš hans, ósamhverfa okkar vilja viš hans vilja, sem er til ķ sjįlfu sér, er til óhįš öllu öšru og breytist ekki.

Haldreipi gušleysingja hér, viršist vera byggt į sandi. Aušvelt er aš skilgreina eitthvaš og bśa svo til rök gegn žvķ sem eru snišin aš manns eigin skilgreiningu. Žaš er einmitt žaš sem Epikśrismi gengur śtį og nśtķma gušleyingjar lepja upp ķ strķši sķnu gegn "öšrum" trśarbrögšum.


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband